Prawo karne

ŹRÓDŁA PRAWA KARNEGO
Źródłem prawa w tzw. znaczeniu formalnym jest akt organu państwowego, zawierający normy prawne. I tak źródłami prawa karnego materialnego są: Konstytucja, ustawy, a więc przede wszystkim kodeks karny, oraz ratyfikowane umowy międzynarodowe.
Konstytucja
Konstytucja nie stanowi żądnych zakazów zachowania się pod groźbą kary. Przepisy Konstytucji nie określają zatem, jakie konkretne typy zachowań człowieka są przestępstwami i jakie za nie grożą kary. Inaczej jednakże przedstawia się w Konstytucji kwestia odpowiedzialności karnej. Artykuł 40 Konstytucji zakazuje okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania i karania oraz stosowania kar cielesnych; jej art. 41 ust. 1 zapewnia, że pozbawienie wolności nastąpi tylko na zasadach i w trybie określonych w ustawie; art. 42 ust. 1 ustanawia zasadę nullum crimen sine lege arteriori, art. 44 przewiduje, że bieg przedawnienia w stosunku do przestępstw, nie ściganych z przyczyn politycznych, popełnionych przez funkcjonariuszy politycznych lub na ich zlecenie, ulega zawieszeniu do czasu ustania tych przyczyn, art. 46 zezwala na przepadek rzeczy tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu, art. 55 zakazuje ekstradycji obywatela polskiego i cudzoziemca podejrzanego o popełnienie bez użycia przemocy przestępstwa z przyczyn politycznych. Są to niewątpliwie przepisy regulujące niektóre z zasad odpowiedzialności karnej składających się na część ogólną prawa karnego.
Z art. 8 ust. 2 Konstytucji, przewidującego, że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej, wynika, że wszystkie przytoczone przepisy Konstytucji należy stosować bezpośrednio w czasie rozpatrywania konkretnych spraw. W razie braku ich odpowiedników w kodeksie karnym lub w razie sprzeczności z kodeksem trzeba zawsze przyjąć przepis Konstytucji za podstawę decyzji w procesie karnym, chyba że jego brzmienie wyklucza zastosowanie bezpośrednie.
Ustawa
Zgodnie z art. 42 ust. 1 Konstytucji tylko ustawa może zabronić, pod groźbą kary określonych czynów. Tak więc wyłącznie ustawa jest w Polsce źródłem prawa karnego w tym zakresie, w jakim oznacza ona, co jest przestępstwem i jakie sankcje są za nie przewidziane: tu – kodeks karny.
Umowa międzynarodowa
Umowa międzynarodowa może wprowadzać bezpośrednio do polskiego prawa karnego również regulacje w zakresie zasad odpowiedzialności, pod warunkiem jej ratyfikacji i ogłoszenia w Dzienniku Ustaw RP. Wtedy staje się częścią krajowego porządku prawnego i stosuje się ją bezpośrednio (uzyskuje ona wtedy walor zbioru tzw. norm self-executing, czyli samowykonalnych), chyba że jej stosowanie zależy od wydania ustawy (art. 91 Konstytucji). Co więcej ma ona pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli została ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie art. 91 ust. 2 Konstytucji). Identycznie jak Konstytucja, umowy międzynarodowe nie statuują zakazów karnych z sankcjami, choć mogą wymagać wprowadzenia ich do polskiego porządku prawnego lub wprost normować zasady odpowiedzialności karnej.

Reasumując należy wskazać, iż akty prawne niższego rzędu (rozporządzenia, zarządzenia itp.) nie są źródłem prawa karnego w sensie stanowienia zakazów i kar za ich przełamanie – mogą jednak „dopełniać” dyspozycje przepisów ustawy karnej.
Złożony charakter ma kwestia wykładni dokonywanej przez Trybunał Konstytucyjny co do zgodności aktów prawnych z Konstytucją. Trzeba przyjąć, że o ile orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mogą pozbawić określone przepisy ustawy mocy obowiązującej z powodu ich niezgodności z Konstytucją, to orzeczenia te nie mogą określać zakazów i nakazów oraz kar za ich przekroczenie. W tym sensie nie stanowią źródeł prawa karnego.
Źródłem polskiego prawa karnego nie jest też orzecznictwo sądowe, zwyczaj i poglądy nauki prawa.