Prawo karne

Problematykę wynikającą ze zmiany ustawy karnej regulują zasady prawa intertemporalnego (międzyczasowego). Zgodnie z tymi zasadami, jeżeli w czasie popełnienia czynu zabronionego obowiązywała inna ustawa karna, niż w czasie orzekania w sprawie o ten czyn, należy zastosować ustawę obowiązującą w czasie orzekania (nową), gdyż realizuje ona lepiej aktualną politykę karną, jednak z bardzo istotnym zastrzeżeniem, że nie może to prowadzić do pogorszenia sytuacji sprawcy. Oznacza to, że jeżeli ustawa obowiązująca w czasie popełniania czynu jest względniejsza dla sprawcy, należy zastosować tę ustawę, natomiast gdy poprzednio obowiązująca ustawa była surowsza, należy zastosować ustawę obowiązującą w czasie orzekania. Nową ustawę stosujemy również wtedy, gdy nie wprowadziła ona żadnej zmiany w odpowiedzialności za rozpatrywany czyn.
W doktrynie i orzecznictwie wypracowano określone zasady oceny, która z konkurencyjnych ustaw – stara czy nowa – jest dla sprawcy korzystniejsza:
­ Nie jest istotne, która z ustaw „w ogóle” jest względniejsza, lecz ustalenie, która może być za taką uznana w konkretnej sytuacji sprawcy, przy uwzględnieniu cech sprawcy i istotnych okoliczności czynu;
­ Oceniając, która z ustaw jest względniejsza, nie można opierać się wyłącznie na kryterium rodzaju i wysokości sankcji, należy bowiem uwzględniać warunki wymiaru kary lub środka karnego, możliwości nadzwyczajnego złagodzenia kary lub warunkowego zawieszenia jej wykonania, a także obowiązki, jakie mogą być nałożone na sprawcę w ramach poddania go próbie;
­ Nie jest dopuszczalne częściowe stosowanie jednej i drugiej ustawy, lecz na podstawie wskazanych kryteriów należy dokonać wyboru jednej z konkurujących ustaw.
Wskazać należy, iż art. 4 § 1 k.k. używając zwrotu, iż należy zastosować ustawę poprzednio obowiązującą (a nie tylko ustawę obowiązującą w czasie popełnienia czynu), dopuszcza się możliwość zastosowania tzw. ustawy pośredniej, tj. obowiązującej w okresie między popełnieniem czynu a orzekaniem w sprawie o ten czyn, jeżeli jest ona najwzględniejsza dla sprawcy.
Jeżeli chodzi o zmianę ustawodawstwa już po prawomocnym osądzeniu sprawcy, to zasadniczo nie powoduje ona rewizji wyroku – res iudicata. Od tej zasady istnieją jednak wyjątki, sprowadzające się do tego, że nie można wykonywać wobec sprawcy kar surowszych – tak co do wymiaru, jak i rodzaju – niż są przewidziane za przypisane mu przestępstwo w ustawie obowiązującej w czasie, w którym kary tę będą wykonywane. I tak dla przykładu: gdy sprawca został skazany na karę pozbawienia wolności, która nie została jeszcze wykonana, a nowa ustawa przewiduje za przypisany czyn jedynie karę grzywny lub ograniczenia wolności, orzeczoną karę pozbawienia wolności zamienia się na wymienione kary wolnościowe. Zastosowanie ma tutaj przelicznik: 1 miesiąc pozbawienia wolności = 60 stawek dziennych grzywny = 2 miesiące ograniczenia wolności.

Wejście w życie i utrata mocy przez ustawę karną – ustawa epizodyczna –
Ustawa karna może sama określać datę wejścia w życie, z tym, że nie może to być data wcześniejsza od daty ogłoszenia ustawy w Dzienniku Ustaw.
Jeśli chodzi o ustanie mocy obowiązującej ustawy to może ona nastąpić w wyniku derogacji przez ustawę późniejszą bądź poprzez formułę o uchyleniu poprzednich przepisów w kwestiach uregulowanych przez nową ustawę. Istnieją wszakże też ustawy czasowe in. epizodyczne, które same określają z góry datę początkową i końcową ich obowiązywania